Бизнесийн орчин

11-р сар 13, 2013

Ч.Хашчулуун: Ашигт малтмалын хуулиа өөрчлөх эсэхээ шийдмээр байна

Эдийн засагч Ч.Хашчулуунаас цаг үеийн зарим асуудлаар ярилцлаа.

-Металлургийн салбарыг хөгжүүлэх тухай ярих боллоо. Үүнийг та аль өнцгөөс нь харж байна вэ?

-Металлург бол томоохон хөрөнгө оруулалт шаарддаг салбар. Энэ утгаараа уул уурхайн салбарыг авч явна гэдэг нь жижиг, дунд үйлдвэр ажиллуулахтай зүйрлэх аргагүй зүйл. Өөрөөр хэлбэл, энэ төслүүдийг хэрэгжүүлэх томоохон компаниудын асуудал гарч ирж байна. Тухайлбал, Өмнөд Солонгост “Хьюндэй”, “Самсунг” зэрэг томоохон компани нь улс орныхоо эдийн засгийг аваад явж байна.

Гэтэл манай улсад аль нэг том компани нь нэгэн томоохон төсөл хэрэгжүүлье гэхээр заавал хардлага сэрдлэг үүсээд байдаг. Тэгээд л өнөөх төслийг нь юу ч биш болгоод хаячихаж байна. Үүнийг хуулиараа зохицуулж, үндэсний манлайлагч компаниуд гэж хэн болох, яаж эдгээр том төслийг хэрэгжүүлэх вэ гэдгийг тодорхой болгох хэрэгтэй. Хоёрдугаарт, тэр компанидаа жижиг, дунд үйлдвэрүүдээ дэмжих, ажлаар хангах үүргийг хариуцуулж болно гэж бодож байна.

-Монгол зэс, Монгол төмөр, Монгол алт гэсэн гурван төсөл яригдаж байгаа. Эдгээрт ойрын хугацаанд хэчнээн төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хэрэгтэй юм бол. Бас тэр хөрөнгийг хаанаас гаргах вэ?

-Тийм ээ. Эдгээр төсөлд асар их хөрөнгө оруулалт шаардлагатай. Тиймээс одоо энэ тал дээр хуульчлаад өгмөөр байна. Төр яаж оролцох, юунд нь оролцохгүй байх вэ гэдгийг нь их тодорхой болгох хэрэгтэй байна. Сүүлийн үед манай оронд юм бүрт л төрийн компани байгуулаад, зарим нь үр ашиггүй ажиллаад, Төрийн өмчийн хороо бүр толгойгоо гашилгаад сууж байна шүү дээ.

Хувийн хэвшлийн хийх боломжтой зүйлсийг төр яаж булаахгүй байх вэ, нөгөө талаасаа төртэй яаж хамтарч ажиллах вэ, бүтээн байгуулалтыг яаж хийх вэ гэдгээс авахуулаад маш олон асуудал байна. Үүнийгээ ил тод, нээлттэй ярилцаад шийдэх нь зөв байх.

-Тэгээд хөрөнгө оруулалтыг нь яаж шийдвэл зүгээр юм бол?

-Ашигт малтмалын салбарт хөрөнгө оруулалтын дийлэнх нь ордог. Улс төрийн байдал түүнд нь амархан нөлөөлдөг учраас сүүлийн нэг жилийн дотор хөрөнгө оруулалт унасан нь ч нууц биш. Үүний дүнд бид бүгдээрээ зовж байна.

Валютын ханш ихээр өслөө, юмны үнэ нэмэгдлээ. Өөрөөр хэлбэл, бид ганцхан салбараас ийм их хамаарч байна шүү дээ. Тэгэхээр энэ салбараа олигтойхон аваад явбал улс орон гайгүй хөгжих нь тодорхой байна. Ашигт малтмалын тухай 2006 оны хууль байгаа шүү дээ. Тэр бол үндсэн суурь нь. Тэр хуулиа өөрчилнө гэж хаваржин бөөн шуугиан тарьсан. Олон удаа хэлэлцүүлэг хийж, стратегийн ордтой болно, болохгүй гэж шуугилаа. Ингэж хий хоосон ярьсаар хөрөнгө оруулалтаа үргээсэн шүү дээ.

Иймд одоо тэр хуулиа өөрчлөх, үгүйгээ, шинэ төслөө татах, татахгүйгээ ил тод болгохгүй бол тодорхой бус байдлын хүчтэй нөлөөлөл бий болоод байна. Жишээ нь, хувийн өмчийн ТҮЦ байсаар байтал төрийн өмчийн ТҮЦ гэж байх хэрэггүй л байхгүй юу.

М.Гэрэл

Эх сурвалж: news.gogo.mn

11-р сар 12, 2013
11-р сар 12, 2013
10-р сар 30, 2013

ТАНЫ ӨР ЦААШИД ӨССӨӨР БАЙХ УУ? ЭСВЭЛ...

Манай улс сүүлийн жилүүдэд эдийн засгийн үсрэнгүй хөгжлийг эхлүүллээ гэж ярьж байгаа. Энэ үсрэнгүй хөгжил нь хэр удаан үргэлжлэх вэ? Байгалийн баялгаа ухаж дуусах тэр хугацаагаар хязгаарлагдах уу, эсвэл тэрхүү баялгийн хөрөнгөө зөв удирдан зарцуулж, цаашид өөрсдийн хүчээр хөгжих суурь нөхцлийг бүрдүүлэх үү? Байгалийн баялаг хэзээ нэгэн цагт дуусах нь тодорхой учраас дуусахаас нь өмнө л биеэ даагаад, өөрийгөө аваад явж чадахуйц болох хэрэгтэй байна.

Эдийн засгийн үсрэнгүй хөгжилтэй уялдаад гадны улс орнууд манайд анхаарал хандуулж эхэлсэн ба хөрөнгө оруулалт, санхүүжилт хийх, тодорхой нөхцөл, хугацаатайгаар хөрөнгө мөнгө зээлдүүлэх нь ихэсч байна. Манай улс ч энэ боломжтой үедээ л шаардлагатай хөрөнгийн эх үүсвэрээ бүрдүүлж, зөв удирдан зарцуулаад үр ашгийг нь гаргах хэрэгтэй байна. Гэхдээ бодит байдал дээр ямар байгаа вэ?

Хэдий эдийн засгийн хөгжлийн хурдац өндөр байгаа ч улс төр, хууль эрх зүйн орчин тогтворгүй, дотоодын зах зээл жижигтэй, газрын тосны цэвэр импортлогч, түүхий эдийн үнээс хэт хамаарал бүхий эдийн засагтай учраас шаардлагатай хөрөнгийн эх үүсвэрийг өр үүсгэжбүрдүүлэхээс өөр аргагүйд хүрч байгаа юм. Гэхдээ өр үүсгэхээс өөр аргагүй байна гээд хэтрүүлэн авах нь яав ч зөв менежмент биш. Монгол Улсад сүүлийн жилүүдэд яг л ийм хандлага ажиглагдах боллоо.

Монгол Улс саяхныг хүртэл бага орлоготой орнуудын нэг байж, түүнийгээ дагаад түнш орон, олон улсын байгууллагуудаас нэн хөнгөлөлттэй зээлийн эх үүсвэрийг авч ашиглаж байв. Сүүлийн жилүүдэд эдийн засгийн чадавхи сайжирсантай холбоотойгоорилүү хатуу нөхцөлтэй зээллэгийн эх үүсвэрийг авч ашиглах боломжтой болж байгаа бөгөөд тэр ч үүднээс олон улсын зах зээлдЧингис бондыг амжилттай гаргаж чадсан. Гэхдээ өр өөрөө хэзээ нэгэн цагт эргэн төлөгдөх шинж чанартай учраас зөв салбартаа, оновчтой зарцуулах шаардлагатай болж таарч байна.

Гэтэл бондын хөрөнгийг хэрхэн зарцуулж байна вэ? Ямар ч эргэн төлөх чадваргүй,бүтээгдэхүүн, орлого бий болгохгүй, эргээд эдийн засгийн хувьд үр ашиггүй төсөл хөтөлбөрт зарцуулж байгаа нь зөв менежмент мөн үү? Мэдээж хэрэг дэд бүтцийн салбарыг дэмжих нь байх ёстой асуудал боловч өрийн эх үүсвэрээр хэрэгжүүлэх нь зөв үү? Ганц зам засаж, ганц уулзвар гаргаад, замын түгжээгүй болсноорооөрийн хөрөнгийг зөв зарцуулж байна гэвэл харин ч тэнэглэл болно.

Өрийг эргэн төлөх болоход хагарсан хэдэн зам, уулзвараа өгөх үү? Үгүй. Эргээд л энэ их өр шууд эдийн засагт дарамт болж, арай чүү тэнийж байсан нуруун дээр нь хүнд ачааг тохож орхино. Цаашлаад өрийг төлж чадахгүй бол улс орны нэр хүнд муудна, эдийн засаг хямарна, өрийг татвар төлөгчдийн мөнгөнөөс төлөх хэмжээнь ихэсч,тэр хэрээр татварын дарамт нэмэгдэнэ, ядуурал, ажилгүйдэл, гэмт хэрэг газар авна. Тэр үед барьсан хэдэн зам уулзварын шаардлага ч үгүй болно шүү дээ. Өр үүсгэж санхүүжүүлсэн эх үүсвэрийг буруу зарцуулах нь ийм л хор уршигтай.Гэхдээ Чингис бонд өөрөө дээр дурьдсан буруу бодлого, буруу зарцуулалтын нэгээхэн хэсэг нь гээд бодоод үзээрэй.

Яг манайх шиг жишээг 1980-аад оны Латин Америкийн өрийн хямрал, хамгийн сүүлд 2010 оны Европын орнууд, тэр дундаа Грек улсын өрийн асуудлаас харж болохоор байгаа юм. Яг л манайх шиг өрөө зөв удирдаж чадаагүйгээсээ болоод эдийн засаг нь хямарсан, сэхэл авалгүй олон жил уналтад орж байсан. Европын холбоо, олон улсын байгууллагуудаас хичнээн дэмжиж туслаад ч Грек улсын эдийн засаг сэргэж чадахгүй л байна.Гэхдээ өрийн хямралд ордоггүй юм аа гэхэд бараг ордгийн даваан дээрээ тулсан олон улс орон төр засгийн зөв бодлого, зөв зохицуулалтын ачаар сэхэж чадсан юм шүү.

Өр ийм л хор уршигтай, ийм л эрсдэлтэй эд. Мэдээж хэрэг тодорхой хэмжээгээр авч байж эдийн засаг хөгжинө л дөө, гэхдээ эргэн төлөх чадвараа, бий болох эрсдэлээ зөв тооцох хэрэгтэй байна. Ядаж зөв зүйлд зарцуулдаг байя л даа. Зөв зүйлд нь зарцуулах бодлого зохицуулалтаар хангаж өгье л дөө. Яг өнөөдрийн байдлаар Монгол Улсын нийт өрийг нийт хүн амд харьцуулахад 3 сая төгрөг хол давсан үзүүлэлт гарч байгаа. Энэ дүн цаашид өссөөр байх уу, үгүй юу гэдгийг зөвхөн төр засаг биш, иргэд олон нийт, аж ахуйн нэгж,байгууллага, хувийн хэвшлүүд дор бүрнээ бодож тунгааж байх нь зүйтэй биз ээ.

Эх сурвалж: news.mn

10-р сар 26, 2013

Бидэнд хэрэглэгч биш бүтээгч орон болох нэн тэргүүний зорилт тулгарч байна

“Гурамсан холбоо” нэвтрүүлгийн ээлжит дугаараар Улсын төсөв, Мөнгөний бодлогын талаар ярилцлаа. Юуны өмнө эдгээр өдрүүдэд Засгийн газар төсвийн зардалаа нэг тэрбумаар хорогдуулж, төсвийн тогтвортой байдлын хуулийн дагуу Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний хоёр хувиас түүнийг хэтрүүлэхгүй байхаар тодотгож байгааг хэлэх нь зүйтэй болов уу.

Тус нэвтрүүлгийн эхэнд Монгол Улсын төсөв 1,5 их наядаар тасарч төсвийн алдагдал хязгаарласан түвшингээсээ давсан учир төсвийг тодотгохоос өөр аргагүй байдалд хүрч байгаа тухай УИХ гишүүн Ж.Энхбаяр хэлээд төсөв ийнхүү их хэмжээний орлогоор тасарч байгааг Засаглалын дотоод зохион байгуулалтын алдаатай холбон тайлбарлаж байв.

Өөрөөр хэлбэл, энэ талаар төрөөс баримтлаж буй хэтийн төлөв буюу тухайлсан бодлогогүй байгаагаас үүдэж ийм нөхцөлд хүрсэн гэлээ.

Дэлхий нийтийн жишгээр бол онцгой тохиолдолд буюу эдийн засагт хямрал нүүрлэсэн хүнд нөхцөлд төсөвт тодотгол хийдэг гэж судлаач ярьж байна.

Мөнгөний бодлого нь улс орны эдийн засгийн хөгжлийг удирдах макро эдийн засгийн бодлогын нэг хэсэг бөгөөд Засгийн газрын шууд нөлөөллөөс тусдаа байж зах зээлийн механизм дээр суурилан хэрэгждэг онцлогтой.

Энэ нь нийт эдийн засагт байх мөнгөний нийлүүлэлтийг ихэсгэх, багасгах, мөнгөний үнэ болох хүүгийн хувь хэмжээг өсгөх, бууруулах байдлаар удирдаж нийт эдийн засгийн идэвхижлийг өдөөх эсвэл хязгаарлах байдлаар хэрэгжинэ.

Монгол Улсын хувьд мөнгөний бодлогыг хэрэгжүүлэгч нь Монгол Улсын төв банк болох Монголбанк юм. Улс орон бүр Мөнгөний бодлого хэрэгжүүлэх байгууллагыг хуульчлан тогтоодог. Эдийн засгийн зорилгод үнийн ерөнхий түвшний тогтвортой байдлыг хангах, үндэсний валютын ханшийг удирдах, зээлийн хүүг удирдах, санхүүгийн зах зээлийн тогтвортой байдлыг хангах, бүрэн ажил эрхлэлтэд тэмүүлэх, эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих зэргийг хамааруулан ойлгож болох хэдий ч мөнгөний бодлогын зорилго нь тухайн улсын мөнгөний бодлогыг хэрэгжүүлэх дүрмээс хамаардаг.

Гэхдээ мөнгөний бодлогын зорилгыг ерөнхийд нь үнийн тогтвортой орчинд эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих гэж тодорхойлсон байдаг. Мөнгөний бодлогыг зөөлөн ба хатуу мөнгөний бодлого гэж хоёр ангилдаг байна. Эдийн засгийн уналтын үед ажилгүйдлийг бууруулж, эдийн засгийн өсөлтийг эрчимжүүлэх зорилгоор мөнгөний нийлүүлэлтийг өсгөхийг зөөлөн мөнгөний бодлого гэдэг. Харин хатуу мөнгөний бодлого гэдэг нь эдийн засгийн мөчлөгийн сэргэлтийн болон оргил үед үнийн ерөнхий түвшний өсөлтийг бууруулах, үнийн ерөнхий түвшний өсөлтөөс урьдчилан сэргийлэх, зорилгоор мөнгөний нийлүүлэлтийг бууруулахыг хэлдэг ажээ.

Монгол Улс нь өнгөрсөн хорин жилийн туршид бүтээгч биш хэрэглэгч орон болж хувирчээ. Үндсэндээ нийт хэрэглээнийхээ 90 гаруй хувийг импортоор хангадаг байна. 2012 онд л гэхэд 6,7 тэрбум ам.долларын импорт хийжээ. Үүний хажуугаар улс төрийн намууд сонгуулийн мөчлөг дагасан халамжийн бодлогыг хавтгайруулан авч хэрэгжүүлдэг нь байдлыг улам дордуулжээ. Зөвхөн 2011-2012 онуудын хооронд 1.5 их наяд төгрөгийг халамжид зарцуулсан гэсэн тооцоо судалгаа гарсан байна.

Энэ нь явсаар манай улсын иргэдийн хэрэглээний зээл хоёр жилийн дотор гурав дахин өсөхөд хүргэжээ. Хэт хэрэглэгч болох аваас импортыг өдөөх аюулд өртөдөг гэж нэвтрүүлэгт оролцогчид онцолж байв.

Эндээс харахад бид хэрэглэгч биш бүтээгч орон болох цаг аль хэдийнэ иржээ. Өөрөөр хэлбэл, гагц уул уурхайд найдаж дулдуйдалгүй нэмүү өртөг шингээсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж гадаад зах зээлд нийлүүлэх хэрэгтэй гэсэн үг юм. Нөгөөтэйгүүр үүний тулд мэргэжилтэй боловсон хүчин олноор нь бэлтгэх, жижиг дунд үйлдвэрлэл, бизнесийн орчныг хөгжүүлэхэд хөрөнгө оруулж, тэдгээрийг хууль эрх зүй, татварын таатай орчноор дэмжих бодлогыг Засгийн газар ойрын үед авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай байгааг ирэх 2014 оны төсвийн орлого их хэмжээгээр тасалдаж байгаа нь харууллаа.

Р.Оргил

Эх сурвалж: Time.mn